Đại Đoàn Kết
3-12-04

Hội nghị cấp Bộ trưởng Diễn đàn hợp tác hạt nhân châu Á (FNCA)

Chia sẻ ngịch lý

Thực tế đã chứng tỏ sử dụng năng lượng hạt nhân vào mục đích hòa bình đã và đang mang lại những lợi ích to lớn. Kỹ thuật hạt nhân ở nước ta được ứng dụng rộng rãi trong nhiều ngành công nghiệp, xây dựng, giao thông và gần đây, trong nghiên cứu nâng cao hiệu suất thăm dò và khai thác dầu khí. Tuy nhiên nguồn nhân lực cho phát triển chương trình năng lượng nguyên tử dài hạn cũng như hiểu biết của công chúng đối với ứng dụng kỹ thuật hạt nhân còn hạn chế. Nghịch lý này đã được chuyên gia các nước thành viên Hội nghị cấp Bộ trưởng Diễn đàn hợp tác hạt nhân châu Á (FNCA) chia sẻ tại cuộc họp báo tổ chức chiều 1-12, ngay sau khi Hội nghị FNCA lần thứ V kết thúc tại Hà Nội.

Văn hóa an toàn và thông tin đại chúng

Theo đại diện đoàn Nhật Bản, tháng 8 vừa qua nước này đã xảy ra sự cố rò rỉ trong nhà máy điện hạt nhân bởi nhiệt độ cao. Thông thường hệ thống ống hơi nhiệt độ cao như vậy phải được kiểm tra định kỳ, nhưng không may người phụ trách vận hành đã bỏ sót một vài chi tiết, đường ống đã quá mỏng sau thời gian dài vận hành, không chịu được áp lực cao. Người phụ trách vận hành bảo dưỡng sau khi đóng lò phản ứng bị nhiễm khí nóng. Năm công nhân đã chết, một số bị thương. Đó là sự thiếu thận trọng và thiếu phân tích rủi ro môi trường làm việc. "Khi chúng tôi hỏi người dân có cảm thấy yên tâm với nhà máy điện nguyên tử hạt nhân không, 80% trả lời không" vị đại diện Nhật Bản nói. Tuy nhiên, vẫn theo ông, vấn đề trước hết là phải làm thế nào để so sánh, cân nhắc lợi hại của mỗi lĩnh vực. "Ví như nhiệt điện chẳng hạn, có cái lợi và cả nguy cơ. Khai thác than cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, như vụ nổ hầm lò ở Trung Quốc gần đây. Chưa kể sản xuất nhiệt điện sẽ thải nhiều khí độc hại, gây hiệu ứng nhà kính khiến trái đất nóng lên", ông nhấn mạnh. Quan trọng nhất là phải giải thích để người dân hiểu mọi khía cạnh của các loại hình nhà máy điện, sự đóng góp của điện hạt nhân vào an toàn năng lượng.

Từ thực tế lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt hoạt động an toàn và khai thác hiệu quả hơn 20 năm qua từ khi được khôi phục và nâng cấp (1984), Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) Hoàng Văn Phong trong báo cáo cho biết hiện hàng năm, lò phản ứng này sản xuất hơn 20 loại đồng vị và dược chất phóng xạ phục vụ cho chẩn đoán và điều trị hàng trăm nghìn bệnh nhân. Vẫn theo Bộ trưởng, việc quản lý chất thải và các nguồn phóng xạ đã qua sử dụng từng bước được kiện toàn theo tiêu chuẩn quốc tế. Kỹ thuật hạt nhân được nghiên cứu và ứng dụng hiệu quả để tạo giống cây trồng, chế tạo chế phẩm kích thích tăng trưởng và bảo vệ thực vật, sản xuất phân vi sinh, quản lý đất, nước, phân bón và nghiên cứu bệnh học gia súc. Năm 2004, Bộ KH&CN đã đầu tư xây dựng Trung tâm kỹ thuật hạt nhân hiện đại cho Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam.

Nguồn nhân lực hạt nhân - yếu tố quan trọng nhất

Trả lời về tình hình đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho chương trình phát triển năng lượng dài hạn của Việt Nam cũng như các quốc gia châu Á so với nhu cầu đòi hỏi, đại diện Trung Quốc cho biết nước này hiện có 9 tổ máy điện hạt nhân đang vận hành, hai tổ máy đang xây dựng, năm 2005 sẽ có 11 tổ máy đưa vào hoạt động. Trung Quốc đang tập trung hết sức cho đào tạo nguồn nhân lực. 10 trường đại học đều có khoa đào tạo năng lượng hạt nhân cho sinh viên trẻ. Một số viện có chương trình đào tạo chuyên ngành, tại chức, sau đại học, về công nghệ hạt nhân. Trong khuôn khổ Diễn đàn lần này, Trung Quốc chủ trì nhiều hoạt động thúc đẩy hợp tác về đào tạo nhân lực với mong muốn sẵn sàng hợp tác trong tương lai.

Theo Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam Vương Hữu Tấn, hiện ta có 4 trường đại học là Bách khoa Hà Nội, Khoa học Tự nhiên Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, đại học Đà Lạt đào tạo ngành năng lượng hạt nhân. Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt ngoài nghiên cứu và đào tạo cán bộ còn là nơi tiếp nhận cán bộ nước ngoài đến thực tập, trao đổi chuyên môn. "Đến năm 2015, Việt Nam từ một nước xuất khẩu nhiên liệu điện sẽ thiếu hụt khoảng 8 tỷ KWh điện và phải nhập khẩu", GS. Tấn nhấn mạnh. Chiến lược phát triển năng lượng nguyên tử Việt Nam đến 2020 và báo cáo tiền khả thi Dự án xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở Việt Nam đang được Bộ KH&CN cùng Bộ Công nghiệp hoàn thiện trình Chính phủ. Dự án xây dựng Luật Năng lượng hạt nhân Chính phủ đã giao Bộ KH&CN chủ trì thực hiện giai đoạn 2004 - 2007.

Như vậy, cần tăng cường thúc đẩy sự quan tâm ủng hộ của công chúng, làm rõ tầm quan trọng, vai trò của năng lượng nguyên tử cho phát triển kinh tế - xã hội trong giải quyết các vấn đề mang tính toàn cầu như tăng trưởng kinh tế, năng lượng, lương thực, bảo vệ môi trường, đảm bảo sử dụng hòa bình và bền vững năng lượng nguyên tử trong khu vực. Đây cũng chính là mục đích chính của Diễn đàn FNCA.

Thu Phương