Đại Đ̣an Kết
1-6-2005

 

Nước ta sắp có điện hạt nhân?

Mặc dù có một vài cơn mưa nhưng mực nước hồ thủy điện Sông Đà cũng chẳng cải thiện được bao nhiêu. Nên giữa những ngày nắng nóng như thế mà Hà Nội và những thành phố lân cận vẫn phải cắt điện luân phiên. Điện cho sinh hoạt có thể khắc phục được trong lúc khó khăn, điện cho sản xuất mà cứ chập chờn th́ không có năng suất cao, chất lượng sản phẩm ổn định. Làm sao có nguồn năng lượng ổn định đáp ứng nhu cầu sinh hoạt của người dân, phát triển kinh tế của đất nước? Tṛ chuyện với chúng tôi, Tiến sĩ Lê Văn Hồng, Phó Viện trởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam sẽ góp phần giải đáp những câu hỏi bức xúc về điện.

· Thưa ông, nhà ḿnh có bị cắt điện không?

- Cả thành phố phải chịu cảnh này, chúng tôi là những nhà nghiên cứu năng lượng chẳng có đặc quyền ǵ cả, phải chịu cảnh ngộ chung ấy, và chúng tôi càng thấy rơ hơn trách nhiệm của ḿnh. Nhưng biết làm sao khi nguồn năng lượng của chúng ta c̣n phụ thuộc vào "Thủy tinh".

· Đói năng lượng h́nh như là căn bệnh của "chàng thanh niên đang lớn" như nước ta?

- Với những nước đang phát triển, nhu cầu năng lượng, nhất là điện năng thường tăng cao hơn so với tăng trưởng của nền kinh tế. Trong kế hoạch 5 năm (2001 - 2005) mức tăng trưởng GDP trung b́nh của nước ta là 7,5% th́ điện năng cần nhiều hơn. Các chuyên gia năng lượng tính toán nhu cầu năng lượng ở nước ta tới 2020 cần từ 200 tới 230 tỷ KWh. Dù huy động hết công suất của các nhà máy nhiệt điện, thủy điện cũ và mới xây dựng như Sơn La th́ mỗi năm nước ta vẫn thiếu từ 36 đến 65 tỷ KWh điện năng. Để bảo đảm nguồn năng lượng ta phải nhập khẩu điện từ Trung Quốc, Lào, Campuchia và cần nhập than, khí để sản xuất thêm điện. Hiện nay ta đang nhập điện từ Trung Quốc và mức nhập ngày càng tăng. Để đảm bảo cho phát triển bền vững, hợp lư cơ cấu nguồn năng lượng và phù hợp với điều kiện của nước ta th́ việc xây dựng nhà máy điện nguyên tử hay gọi là điện hạt nhân đă được đặt ra.

· Cách đây hơn 20 năm chúng tôi đă được nghe TS Trần Hà Anh, Viện trưởng Viện nghiên cứu hạt nhân Đà Lạt đề cập tới điện hạt nhân và tiếp sau đó thấy khá nhiều đề tài cấp Nhà nước nghiên cứu vấn đề này, vậy mà tới nay vẫn chưa thấy tín hiệu khả quan nào?

- Dưới sự chủ tŕ của Bộ Công nghiệp, Bộ Khoa học và Công nghệ, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam cùng Viện Năng lượng và các cơ quan hữu quan đă lập chiến lược phát triển, sử dụng năng lượng hạt nhân đến năm 2020 và đề án tiền khả thi về nhà máy điện hạt nhân đầu tiên ở nước ta, đồng thời nghiên cứu làm rơ 7 vấn đề cốt lơi của Chương tŕnh phát triển điện hạt nhân. Nội dung chiến lược đă hoàn thành, Bộ Khoa học - Công nghệ sẽ báo cáo Chính phủ trong những ngày tới.

· Chính v́ áp lực của việc thiếu điện trầm trọng thời gian này nên chiến lược phát triển năng lượng của ta mới có cơ hội đệ tŕnh?

- Không, đó là nằm trong lịch tŕnh, chúng tôi đă báo cáo nhiều lần với Tổ chỉ đạo quốc gia về điện hạt nhân, rồi Bộ Công nghiệp, Bộ Khoa học - Công nghệ, lần này là với Chính phủ. Trong bối cảnh điện như hiện nay th́ Chính phủ càng thấy rơ hơn tính cấp bách của vấn đề năng lượng.

· Ông có thể tiết lộ đôi nét cơ bản về đề án tiền khả thi này? Chẳng hạn như địa điểm xây nhà máy, công suất, công nghệ?

- Đề án tiền khả thi do Bộ Khoa học - Công nghệ chỉ đạo Viện Năng lượng thực hiện, nội dung gồm 15 vấn đề lớn, Viện chúng tôi chỉ tham gia nghiên cứu, đề xuất giải pháp công nghệ, đảm bảo an toàn, nhiên liệu hạt nhân, về quản lư chất thải, đào tạo cán bộ, hợp tác quốc tế để xây dựng nhà máy.

Dự kiến tổ máy số 1 của nhà máy sẽ xây dựng xong vào năm 2017 hoặc 2018, năm 2020 sẽ vận hành tổ máy số 2. Nếu vậy th́ ngay từ bây giờ Chính phủ phải phê duyệt, rồi xin ư kiến Quốc hội... Nhiệm vụ của dự án này cũng nặng nề lắm. Đặc biệt là liên quan tới địa điểm đặt nhà máy. Dự án tiền khả thi nghiên cứu 3 địa điểm: Phước Vinh, Vĩnh Hải thuộc tỉnh Ninh Thuận và Ḥa Tâm thuộc Phú Yên. Ba địa điểm này được sàng lọc từ 21 địa điểm qua các ṿng sơ tuyển của các đoàn nghiên cứu, khảo sát.

· Về công suất? Và công nghệ, thưa ông?

- Dự kiến khoảng 2000MW (Megawat). Các chuyên gia đă nghiên cứu nhiều công nghệ hiện có và xu hướng phát triển trong tương lai. Tuy nhiên lựa chọn công nghệ phải có tiêu chí của nó, làm sao vừa phù hợp với tiêu chuẩn thế giới và lại phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước ta. Nếu Chính phủ phê duyệt dự án th́ c̣n phải tổ chức nhiều cuộc hội nghị, hội thảo để t́m ra giải pháp tối ưu.

· Bước đầu các chuyên gia về lĩnh vực này lựa chọn loại ḷ phản ứng hạt nhân dựa trên những tiêu chí nào?

- Phải là công nghệ tiên tiến, hiện đại, đă qua thử thách và loại ḷ hạt nhân mà chúng tôi đề xuất lựa chọn là ḷ nước áp lực và nước nặng. Nếu tính đầu công nghệ th́ có tới hơn 10 loại công nghệ, nhưng phổ biến nhất là loại ḷ hơi áp lực, hiện chiếm hơn 60%.

· Vâng, đó là những tiêu chí xét ở mặt khoa học, nhưng một dự án kinh tế lớn, có tác động tới mọi mặt của đời sống như vậy th́ c̣n phải có những tiêu chí khác nữa, như nước ta chẳng hạn hay đề cập tới yếu tố chính trị, ngoại giao...?

- Đúng là phải nh́n nhận cả những vấn đề chính trị, thương mại, ngoại giao. Nếu thực hiện dự án điện hạt nhân th́ ta không chỉ quan hệ với một nước mà nhiều nước. Nếu ta lựa chọn đúng đối tác th́ khi làm, khi đàm phán chúng ta có "cái thế nhất định nào đó". Nếu chỉ một đối tác th́ khó có sự lựa chọn.

· Vậy là khi xây dựng nhà máy điện hạt nhân nước ta hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài ư? Yếu tố nội lực hay gọi là khả năng "nội địa hóa" sẽ được phát huy ra sao?

- Chủ trương của ta là nhà máy điện hạt nhân đầu tiên được xây dựng theo kiểu "ch́a khóa trao tay", công nghệ, kỹ thuật của nước ngoài, ta chỉ tham gia cung cấp nguyên vật liệu xây dựng, công nhân kỹ thuật. Nếu đă làm điện hạt nhân th́ không chỉ xây một hai nhà máy mà phải hơn. Có vậy mới đáp ứng được nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng ở nước ta. Có thể lúc đầu ta chỉ xây một nhà máy với 2 ḷ phản ứng, sau đó th́ tăng thêm.

Khi xây cái thứ hai th́ khả năng nội địa hóa sẽ tăng lên. Thanh nhiên liệu urani đă được làm giàu, giai đoạn đầu ta phải nhập, khi làm nhà máy thứ hai có thể ta sẽ tham gia vào một khâu nào đó, v́ nước ta cũng đă có tới 200 ngh́n tấn quặng uran. Tuy nhiên, ta vẫn cần thăm ḍ và đánh giá trữ lượng, chất lượng loại nhiên liệu qúy hiếm này. Với nhà máy điện hạt nhân, ngoài những thiết bị đặc thù th́ cũng có những thiết bị thông thường giống như một nhà máy nhiệt điện. V́ thế trong chiến lược nội địa hóa trước hết ta phải làm chủ được công nghệ nhiệt điện, chế tạo các thiết bị của nhà máy nhiệt điện, rồi tiến tới chế tạo các thiết bị thông thường của nhà máy điện hạt nhân.

· Giá thành của điện hạt nhân so với thủy điện và các nguồn năng lượng khác chắc là rất đắt?

- Chi phí đầu tư cho điện hạt nhân hiện nay cao hơn so với nhiệt điện và thủy điện. Tuy nhiên, chi phí nhiên liệu của điện hạt nhân trong giá thành điện năng thấp, khoảng 25%. Do đó điện hạt nhân được dùng để "chạy đáy". Tuy có cùng công suất với một nhà máy thủy điện nhưng sản lượng điện năng hàng năm của nhà máy điện hạt nhân lớn hơn nhiều và giá thành của điện hạt nhân vẫn cạnh tranh được. Điện hạt nhân c̣n góp phần làm giảm ô nhiễm môi trường, chống phát thải khi CO2 do sử dụng các nhiên liệu hóa thạch gây ra.

· Vụ nổ nhà máy điện Trecnobơn ở Liên Xô (cũ) cách nay gần 20 năm vẫn là một nỗi sợ hăi, ám ảnh nhiều người. Xu thế dùng điện hạt nhân của thế giới có vẻ chững lại?

- Không phải vậy. Các nước Bắc Mỹ không xây thêm các nhà máy mới nhưng lại nâng cao được độ an toàn nhà máy hiện có, v́ thế số giờ sử dụng tăng lên, sản lượng điện hạt nhân liên tục tăng. Khi Tổng thống Bush lên thay Bin Clintơn đă đưa ra chương tŕnh điện hạt nhân rất "hoành tráng" và đang có kế hoạch xây dựng các nhà máy mới để bổ sung nguồn năng lượng cho nước Mỹ. Một chương tŕnh mang tầm vóc lớn hơn là xây các ḷ phản ứng hạt nhân để sản xuất ra khí hyđrô - nguồn năng lượng của tương lai. Ở Tây Âu điện hạt nhân đang chiếm 1/3 sản lượng điện và tôi nghĩ, khó có thể t́m ra nguồn năng lượng nào thay thế. Khu vực châu Á một số nước như Nhật Bản, Hàn Quốc đang xây dựng thêm các nhà máy điện hạt nhân, nhất là Trung Quốc tuyên bố xây 40 ḷ phản ứng hạt nhân trong 20 năm tới, tức là mỗi năm nước này có 2 ḷ mới.

· Đó là chuyện của thế giới để chúng ta tham khảo, c̣n vẫn phải căn cứ vào điều kiện cụ thể của nước ta mà có những quyết định đúng hướng. Nếu nước ta xây dựng nhà máy th́ việc đảm bảo an toàn cho con người phải đặt lên hàng đầu, thưa ông?

- An toàn đó là vấn đề ai cũng quan tâm. Cần phải nói ngay rằng, công nghệ hạt nhân như kiểu nhà máy Trecnobơn chỉ có ở Liên Xô (cũ), nó có quá nhiều nhược điểm so với tiêu chuẩn an toàn hạt nhân của thế giới. Một trong những tiêu chuẩn an toàn hạt nhân của châu Âu là phải có nhà boongke bảo vệ với lớp bêtông dày 1,2m bao quanh ḷ phản ứng. Nếu có xảy ra sự cố th́ "cái nhà" này đă bọc kín các chất phóng xạ rồi, khó có khả năng lọt ra ngoài gây ra những hậu quả khôn lường cho con người và môi trường. Boongke này c̣n chống được cả khi máy bay đâm vào. Ở Mỹ đă từng xảy ra vụ nổ nhà máy điện nguyên tử, nhưng nhờ có nhà bảo vệ này mà chất phóng xạ bị "giam giữ" không lọt ra được và sau khi xử lư nhà máy lại tiếp tục hoạt động. Tiêu chuẩn an toàn cho điện hạt nhân ngày càng được nâng cao. Nếu ta xây dựng nhà máy th́ cũng phải sử dụng các loại thiết bị an toàn tân tiến nhất. Khi con người đă làm chủ, chế ngự được hạt nhân th́ chúng ta hoàn toàn yên tâm.

· Nếu được Chính phủ phê duyệt dự án điện hạt nhân th́ thời gian xây nhà máy đầu tiên trong bao lâu?

- Nếu chuẩn bị thật tốt th́ từ khi đặt nền móng tới khi vận hành tổ máy 1 khoảng 5 năm và sau 1 năm rưỡi sẽ có tổ máy 2. Hy vọng dự án điện hạt nhân sẽ được Chính phủ sớm phê duyệt.

· Xin cảm ơn ông và chúng ta có quyền tin tưởng là Việt Nam sắp có nhà máy điện hạt nhân, không c̣n nỗi lo thiếu điện như hôm nay.

Trần Tố Anh (thực hiện)