Năm 2020 Việt Nam chỉ cần 100 tỉ kWh điện! *

Phạm Duy Hiển
 

Gần đây, trả lời phỏng vấn báo Người Lao động, ông Đào Văn Hưng -Tổng Giám đốc Tổng cục Điện lực (EVN) cho biết năm 2020 Việt Nam phải cần đến 200 tỷ kWh điện, nhưng các nguồn nội địa truyền thống chỉ có thể cung cấp được 150 tỷ. Chỗ thiếu hụt 50 tỷ kWh đã được một số người trong nước và các công ty nước ngoài ra sức thuyết phục dân ta dùng giải pháp điện hạt nhân (ĐHN), mặc dù trong bài phỏng vấn của mình, người đứng đầu EVN lại không nhắc gì đến giải pháp này. Phải chăng một quyết sách tối hệ trọng và đầy nhạy cảm như ĐHN (trong khi bao nhiêu nước phải bỏ cuộc giữa chừng!) lại có thể căn cứ trên những con số dự báo khá bất định đó! Vả lại, EVN đã dự báo một nhu cầu điện năng quá cao. Thật rất khó hiểu tại sao so với các nước trên thế giới dân Việt Nam ta lại xài quá nhiều điện đến thế? Mà xài nhiều điện đâu phải là văn minh!

Do vai trò quan trọng của điện năng trong phát triển kinh tế, nên nếu xét trong một giai đoạn đủ dài, tốc độ tăng trưởng điện năng tỷ lệ thuận với tốc độ tăng trưởng GDP. Theo dự báo của ông Hưng, từ nay đến 2010 tốc độ tăng trưởng điện năng nhanh gấp 1,7 lần tốc độ tăng trưởng GDP, và từ 2010 đến 2020 sẽ gấp 1,13 lần. Đây là các con số mà tôi phỏng đoán, nếu lấy tốc độ tăng trưởng GDP là 7,5%/năm như trong vài năm gần đây. Duy trì tốc độ tăng trưởng cao như thế trong một thời gian dài, e rất khó. Nhưng nếu trên thực tế, GDP tăng chậm hơn thì các con số này lại còn cao hơn nữa. Các nhà chuyên môn gọi những con số 1,7 và 1,13 này là hệ số đàn hồi.

Nếu nhìn ra các nước trên thế giới thì thấy hệ số đàn hồi của họ nói chung thấp hơn nhiều. Hơn nữa, kinh tế càng phát triển, hệ số đàn hồi càng giảm, vì người ta càng sử dụng nhiều chất xám hơn để tạo ra của cải, dịch vụ và quy trình công nghệ ít tốn năng lượng hơn. Nhưng ngay đến 50 nước thuộc loại nghèo nhất thế giới hiện nay, hệ số đàn hồi trung bình của họ cũng chỉ có 1,4. Con số này sẽ rút xuống 1,2 nếu xét 74 nước có trình độ phát triển kinh tế cao hơn Việt Nam, và chỉ còn 0,6 ở 39 nước có trình độ phát triển cao hơn Nam Triều Tiên. Như vậy, hệ số đàn hồi 1,7 cho giai đoạn 2000-2010 và 1,13 cho giai đoạn 2010-2020 suy ra từ những dự báo của EVN là quá cao so với mặt bằng chung trên thế giới. Điều này đã được TS Nguyễn Khắc Nhẫn lưu ý trong một số bài báo gần đây. Nếu hệ số đàn hồi của Việt Nam đúng là cao như thế thì cấu trúc nền kinh tế của ta có vấn đề gì đó chưa ổn, quy trình công nghiệp của ta còn quá lạc hậu nên tiêu tốn quá nhiều điện năng, cần phải xem xét lại để đổi mới. Hay còn lý do gì khác?

Thật ra những hệ số đàn hồi 1,7 và 1,13 nói trên cũng chỉ là phỏng chừng, vì không rõ EVN chọn kịch bản phát triển kinh tế nào. Nhưng cho dù sai đúng đến mức nào, hệ số đàn hồi vẫn chưa phải là điều đáng lo. Cái chính là con số 200 tỷ kWh dự báo cho 2020 là quá cao, hoàn toàn mất cân đối với tổng sản phẩm quốc nội căn cứ theo mặt bằng chung trên thế giới. Giả sử từ 2000 đến 2020 ta duy trì mức tăng trưởng kinh tế 6%/năm như thời kỳ đầu đổi mới 1990-2000, thì đến 2020, GDP của ta sẽ đạt 100 tỷ USD, còn thấp hơn nhiều mức 122 tỷ mà 62 triệu dân Thái Lan đạt được năm 2000 (dân số Việt Nam năm 2020 sẽ lên đến 100 triệu!). Còn nếu xét tốc độ tăng trưởng GDP cao hơn nhiều - 9,7%/năm, thì đến năm 2020 ta sẽ đạt 200 tỷ USD, tương đương với Thổ Nhĩ Kỳ năm 2000. Một kịch bản cao như thế chắc chắn sẽ rất khó xảy ra, và lợi sẽ bất cập hại khi duy trì một nền kinh tế quá nóng. Sau đây, phương án tăng trưởng 6%/năm được xem là kịch bản cơ sở, còn phương án 9,7%/năm là kịch bản cao. Như vậy có thể tiên đoán vào năm 2020, GDP của ta sẽ không nằm ngoài khoảng 100 - 200 tỷ USD, nhưng chắc có nhiều khả năng rơi về phía kịch bản cơ sở hơn.

Bây giờ ta hãy nhìn ra thế giới. Vào năm 2000, có 16 nước trên thế giới đạt mức GDP từ 100 tỷ đến 200 tỷ USD. Ta hãy xem họ tiêu thụ bao nhiêu điện năng. Bảng số liệu dưới đây ghi lại một số chỉ tiêu của 16 nước này trích từ báo cáo Phát triển con người của UNDP. Số liệu của Việt Nam là dự báo cho năm 2020. Về GDP, xét hai kịch bản cơ sở và kịch bản cao nói trên, về tiêu thụ điện năng lấy số liệu dự báo 200 tỷ kWh của EVN, còn về dân số sẽ có 100 triệu người nếu lấy tốc độ tăng dân số 1,3%/năm như dự báo của UNDP.

Mặc dù dân số, diện tích đất đai, trình độ phát triển và thu nhập bình quân của 16 nước rất khác nhau, tiêu thụ điện năng của họ cũng chỉ ở mức trung bình 73 tỷ kWh/năm. Vào loại ít nhất như Hồng Kông với tổng sản phẩm quốc nội đến 163 tỷ USD mà chỉ sử dụng 36 tỷ kWh/năm. Vào loại cao, và kém phát triển hơn, như Iran cũng chưa vượt quá 100 tỷ kWh/năm. Mà đó là vào năm 2000, chứ không phải năm 2020, khi cả thế giới và Việt Nam đều văn minh hơn rất nhiều.

Nam Phi và Na Uy có thể xem như hai trường hợp đặc biệt. Hai nước đều dồi dào tài nguyên năng lượng, nên chắc vì thế mà tiêu thụ điện năng tương đối “thoải mái”. Nam Phi tiêu thụ 163 tỷ kWh/năm. Nhưng cấu trúc nền kinh tế Nam Phi, với công nghiệp khai khoáng luyện kim tốn điện năng chiếm tỷ trọng lớn từ chế độ cũ để lại, dường như đang thay đổi. Số liệu thống kê của UNDP cho thấy tiêu thụ điện năng của nước này giảm mạnh từ 188 tỷ kWh năm 1997 xuống còn 163 tỷ năm 2000. Na Uy là xứ lạnh, tiêu thụ điện trên đầu người lên đến 24.000 kWh/năm, gấp gần 100 lần Việt Nam.

Như vậy, trừ Nam Phi và Na Uy, 14 nước còn lại không dùng qúa 100 tỷ kWh/năm, trong đó gần một nửa số nước chỉ dùng chưa đến 60 tỷ kWh/năm, nghĩa là chưa được một phần ba con số EVN dự báo cho Việt Nam năm 2020. Đặc biệt, mấy nước văn minh hơn như Bồ Đào Nha, Ixraen, Hy Lạp, Đan Mạch, Hồng Kông chỉ dùng chưa đầy 40 tỷ kWh/năm. Gần ta và giống ta về rất nhiều phương diện như Thái Lan và Inđônêxia cũng chỉ dùng không quá 85 tỷ kWh/năm.

Tóm lại, không cần biết EVN tính toán điện năng theo kịch bản và mô hình nào, mức dự báo 200 tỷ kWh cho năm 2020 chứng tỏ ta chẳng hề giống ai trên thế giới này. Thậm chí còn tụt hậu quá xa so với những gì mà họ đã sống 20 năm trước, vì dùng nhiều điện mà sản sinh ra ít của cải, nghĩa là sử dụng điện năng rất ít hiệu quả. Nếu lấy GDP chia cho tổng điện năng tiêu thụ (cột cuối), thì ở các nước, ngay từ năm 2000, người ta dùng 1 kWh có thể mang lại từ 1,1 đến 5,1 USD, còn dân Việt Nam ta sau 20 năm văn minh lên rất nhiều lại chỉ kiếm được chưa được 1 USD, thậm chí chỉ vào khoảng một nửa USD ! Số liệu trên cột cuối cùng cho thấy càng công nghiệp hoá hiện đại hoá, càng văn minh người ta càng dùng ít điện mà vẫn tạo ra nhiều của cải. Chả lẽ ta đang vươn tới mục tiêu đó vào năm 2020 mà ngành điện lực lại chịu chấp nhận tình trạng tụt hậu quá tệ như vậy sao?

Từ ngày đổi mới, nước ta đã theo cơ chế thị trường và ngày càng hội nhập sâu với thế giới bên ngoài. Đương nhiên ta phải nghiên cứu và căn cứ trên những quy luật kinh tế có tác động trên phạm vi toàn cầu để định hướng cho mình. Mối tương quan giữa GDP và tiêu thụ điện năng của nhiều nước thể hiện trên bảng số liệu được đưa ra ở đây là một loại quy luật toàn cầu như thế. Ta không có lý do gì để quy hoạch điện năng theo kiểu khác, chẳng những không bám kịp theo họ mà một mình lủi thủi ở tít đằng sau.
Đến đây tôi thấy nhẹ nhõm vì không còn bị ám ảnh bởi nỗi lo thiếu 50 tỷ kWh vào năm 2020 sau khi đọc bài phỏng vấn người đứng đầu EVN đăng trên báo Người Lao động gần đây. Và chẳng còn lý do gì mà phải vội vàng xây dựng nhà máy ĐHN để kịp ấn nút vào năm 2017 như một số đồng nghiệp của tôi luôn cỗ suý, vì họ quá lo lắng trước các con số dự báo của EVN. Chẳng những khỏi lo thiếu 50 tỷ kWh mà tôi còn dám chắc rằng đến 2020, Việt Nam ta sẽ cần không quá 100 tỷ kWh giống như Thái Lan, Inđônêxia và tuyệt đại đa số các nước hiện nay, vì tôi tin vào sự đúng đắn của các quy luật toàn cầu, tin vào các thành quả của khoa học công nghệ, và tin rằng tiến trình công nghiệp hoá hiện đại hoá sẽ đem lại trình độ văn minh ngày càng cao cho đất nước.

Mấy hôm nay Hà Nội trải qua một đợt nóng chưa từng thấy. Những lần bị mất điện lúc nửa đêm thấy còn dễ sợ hơn cơn ác mộng. Thiếu điện thật là tai hoạ! Nhưng tôi tin rằng đến năm 2020 dân ta sẽ ngủ yên giấc vì không phải bận tâm liệu ngày mai có đủ điện để dùng không, lại cũng chẳng phải lo chuyện gì đó xảy ra đêm nay với nhà máy ĐHN đầu tiên của mình.

Nên mong sao được sống thêm 16 năm nữa để cùng bạn đọc chứng nghiệm ba con số 100 tròn trĩnh, rất dễ nhớ mà hết sức lý thú: 100 triệu dân Việt Nam xài không quá 100 tỷ kWh điện mà vẫn tạo ra tổng sản phẩm quốc nội vượt quá ngưỡng 100 tỷ USD!


Chỉ tiêu phát triển kinh tế và tiêu thụ điện năng ở 16 nước trên thế giới
năm 2000 và dự báo cho Việt Nam năm 2020 theo EVN.

 

NƯỚC

GDP
(
Tỷ USD)

GDP/ĐẦU NGƯỜI
(1.000 USD)

ĐIỆN TIÊU THỤ
(
Tỷ kWh)

GDP/ĐIỆN TIÊU THỤ
(
USD/kWh)

Iran

105

1,5

99

1,1

Bồ Đào Nha

105

10,5

36

2,9

Ixraen

110

18,3

34

3,2

Hy Lạp

113

10,6

41

2,8

Phần Lan

121

23,3

75

1,6

Vênêzuêla

120

4,9

60

2,0

Thái Lan

122

1,9

85

1,6

Nam Phi

126

2,9

163

0.8

Inđônêxia

153

0,7

73

2,1

Ba Lan

158

4,1

92

1,7

Đan Mạch

162

30,5

32

5.1

Na Uy

162

36,0

109

1,5

Hồng Kông

163

23,5

36

4,5

A rập xê út

173

8,5

96

1,8

Áo

189

23,3

50

3,8

Thổ Nhĩ Kỳ

200

3,0

93

2,1

TRUNG BÌNH

143

 

73

2,4

Việt Nam 2020

    tăng GDP 6%/năm
    tăng GDP 9,7%/năm

 

100
200

 

1
2

  

200
200

 

0,5
1,0

  

*Một phần đã trích đăng trên Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn (8 tháng 7, 2004)